İnsan bazen hayatın koşuşturması içinde durup kendisine bakmayı unutur. Her gün gözlerini açar, nefes alır, yürür, konuşur, düşünür ve yaşamına devam eder. Bütün bunları sıradan olaylar gibi görür. Oysa insanın kendi varlığına biraz daha dikkatle bakması, ne kadar büyük bir hikmetin içinde yaşadığını fark etmesi için yeterlidir. Çünkü insan, yalnızca yaşayan bir beden değil; düşünebilen, hissedebilen, sorgulayabilen ve anlam arayabilen eşsiz bir varlıktır.

Allah’ın hikmetini anlamaya çalışmak, insanın önce kendisini tanımasıyla başlar.

İnsan Vücudundaki Kusursuz Düzen

Bir düşünelim: İki gözümüzle dünyayı görüyoruz. Renkleri birbirinden ayırıyor, sevdiklerimizin yüzlerini tanıyor, gökyüzünün maviliğini ve bir çiçeğin güzelliğini fark ediyoruz. İki kulağımızla sesleri duyuyoruz. Bir annenin evladına seslenişini, kuşların ötüşünü, yağmurun toprağa düşüşünü işitebiliyoruz. Burnumuzla kokuları alıyor, dilimizle tatları ayırt ediyoruz. Ellerimizle tutuyor, ayaklarımızla yürüyor, zihnimizle düşünüyoruz.

Bütün bunlar hayatımızın içinde o kadar doğal bir biçimde gerçekleşiyor ki çoğu zaman üzerlerinde durmuyoruz. Ancak insan vücudu, birbirleriyle bağlantılı çalışan sayısız sistemin bir araya geldiği olağanüstü bir biyolojik yapıdır.

Kalbimiz, biz uyurken bile çalışmaya devam eder. Akciğerlerimiz nefes almamızı sağlar. Beynimiz bilgileri işler, anılarımızı şekillendirir, kararlarımızı etkiler ve çevremizi anlamlandırmamıza yardımcı olur. Hücrelerimiz, gözle göremediğimiz bir dünyada yaşamın devam etmesi için karmaşık süreçler yürütür.

İnsan kendi bedenine baktığında yalnızca organları değil, yaşamın ne kadar hassas bir denge üzerine kurulduğunu da görebilir.

Bir insanın varlığına dikkatle bakmak, inanan bir kalp için Allah’ın yaratışındaki hikmeti düşünmeye açılan bir kapıdır.

Akıl: İnsana Verilen Büyük Bir İmkân

İnsanı özel kılan özelliklerden biri de aklıdır. İnsan yalnızca çevresini algılamakla kalmaz; gördüklerini sorgular, öğrendiklerini değerlendirir, geçmişinden ders çıkarır ve geleceği hakkında planlar yapar.

Bir çocuk gökyüzüne baktığında yıldızların ne olduğunu merak eder. Bir bilim insanı aynı gökyüzünü incelerken evrenin işleyişini anlamaya çalışır. Bir filozof insanın varlığını sorgular. Bir yazar ise kelimeler aracılığıyla insanın iç dünyasına ulaşmak ister.

Bütün bu arayışların temelinde insanın düşünme yeteneği bulunur.

Akıl, yalnızca bilgi toplamak için değil, doğru ile yanlışı ayırt etmeye çalışmak, sorumluluk almak ve başkalarının hayatını gözetmek için de kullanılmalıdır. Çünkü insanın sahip olduğu imkânların değeri, onları hangi amaçla kullandığıyla da ilgilidir.

İnanç açısından bakıldığında akıl, insanın yaratılış üzerine düşünmesine ve kendisine verilen nimetleri fark etmesine yardımcı olan önemli bir yetenektir.

Kalp: Sevginin ve Merhametin Dili

İnsan yalnızca akıldan ibaret değildir. Onun bir de duyguları, vicdanı ve başkalarının acısını hissedebilen bir yönü vardır.

Bir annenin evladına duyduğu sevgi, zor durumda kalan bir insana uzatılan yardım eli, kimsesiz birinin hâlini hatırlamak ve bir canlının acı çekmesine kayıtsız kalamamak… Bunlar insan hayatına anlam katan davranışlardır.

İnsan, sahip olduklarıyla değil, bazen başkaları için yaptıklarıyla da kendisini gösterir.

Bir insanın aç birini doyurması, üzgün birini dinlemesi veya hiçbir karşılık beklemeden iyilik yapması, merhametin hayattaki yansımalarıdır. İnanan bir insan için bu davranışlar, Allah’ın hoşnutluğunu gözeterek yaşamanın da bir parçasıdır.

Bu nedenle yaratılışın hikmeti üzerine düşünmek, yalnızca insan bedeninin özelliklerini incelemekten ibaret değildir. Aynı zamanda insanın nasıl yaşaması gerektiğini de sorgulamaktır.

Madem insan düşünebiliyor, öyleyse düşüncesini iyilik için kullanmalıdır. Madem hissedebiliyor, öyleyse başkalarının acısına karşı duyarsız kalmamalıdır. Madem konuşabiliyor, öyleyse sözleriyle kırmak yerine onarmaya çalışmalıdır.

Evrenin İçindeki İnsan

Başımızı kaldırıp gökyüzüne baktığımızda uçsuz bucaksız bir evrenle karşılaşırız. Güneş, Dünya'ya ışık ve ısı sağlar. Dünya, canlılığın devam edebildiği koşulları barındırır. Su, hava ve toprağın oluşturduğu doğal sistemler yaşamın sürmesinde önemli rol oynar.

Doğanın işleyişini araştırdıkça yeni bilgiler öğrenir, daha önce fark etmediğimiz ayrıntılarla karşılaşırız. Bilim, evrenin nasıl işlediğine ilişkin sorularımıza cevap ararken insanın bilgi sınırlarını da genişletir.

İnançlı bir insan için bu keşifler, yaratılış üzerine daha derin düşünmenin bir vesilesi olabilir. Çünkü bilmek ile hayranlık duymak birbirine engel değildir. İnsan doğayı bilimsel yöntemlerle inceleyebilir ve aynı zamanda gördükleri karşısında manevi bir anlam hissedebilir.

Kur’an’da insan, gökler, yer ve kendi varlığı üzerine düşünmeye davet edilir. Bu davet, insanın gördüklerini yalnızca tüketmesini değil, anlamaya çalışmasını da hatırlatır.

Burada önemli olan, her sorunun cevabını hemen bildiğimizi düşünmek yerine öğrenmeye açık kalabilmektir. İnsan ne kadar çok şey öğrenirse öğrensin, bilmediği konuların da bulunduğunu kabul etmelidir.

İnsan Neden Kendi Değerini Unutuyor?

Günümüz dünyasında insanlar çoğu zaman para, makam, güç ve görünür başarılar peşinde koşuyor. Başkalarının sahip olduklarına bakarak kendi hayatlarını değerlendiriyor, zaman zaman kendilerini yetersiz hissediyorlar.

Oysa insanın değeri yalnızca maddi varlığıyla ölçülemez. Bir insanın yoksul olması onun insanlık onurunu azaltmaz. Bir insanın makam sahibi olmaması onu değersiz kılmaz. Başarısızlık yaşamak, insanın bütün potansiyelini kaybettiği anlamına gelmez.

İnsan, hem güçlü hem de kırılgan bir varlıktır. Bazen büyük başarılara ulaşabilir, bazen de küçük bir sorun karşısında çaresiz hissedebilir. Bazen başkalarına destek olur, bazen kendisi desteğe ihtiyaç duyar.

Bu gerçek, insana hem tevazuyu hem de sorumluluğu hatırlatmalıdır.

Allah’ın yarattığı insana saygı duymak, yalnızca kendimizi değerli görmek değildir. Başka insanların da onurunu korumak, haklarını gözetmek ve onları küçümsememektir.

İnsan yaratılış üzerine düşünüyorsa, bu düşüncenin davranışlarına da yansıması gerekir. İnanç, yalnızca sözlerde değil; adalette, merhamette, dürüstlükte ve kul hakkına gösterilen hassasiyette de kendisini göstermelidir.

Şükretmek: Sahip Olduklarımızı Fark Etmek

İnsan bazen sahip olmadığı şeylere o kadar odaklanır ki elinde bulunan nimetleri görmez hâle gelir. Daha fazla kazanmak, daha iyi bir hayat kurmak ve hedeflerine ulaşmak isterken bugünün kıymetini unutabilir.

Oysa sağlıklı bir nefes alabilmek, sevdiklerimizle konuşabilmek, bir sabaha uyanabilmek ve yeniden başlayabilmek de hayatın önemli imkânlarıdır.

Şükretmek, hiçbir sorunumuz yokmuş gibi davranmak değildir. Acıları inkâr etmek veya daha iyi bir hayat için çabalamaktan vazgeçmek de değildir. Şükür, zorlukların içinde bile sahip olduğumuz nimetleri fark edebilmek ve bunların kıymetini bilmektir.

İnsan hem daha iyi bir gelecek için çalışabilir hem de bugün sahip oldukları için minnettarlık duyabilir.

İnanan bir insan için şükür, Allah’a yönelen bir teşekkürdür. Bu teşekkürün davranışlara dönüşmesi de önemlidir. Sahip olduğu imkânları iyilik için kullanmak, ihtiyaç sahiplerini gözetmek ve nimetleri sorumluluk bilinciyle değerlendirmek, şükrün hayattaki karşılıkları arasında yer alır.

Yaratılışın Hikmeti, Yaşamın Sorumluluğudur

İnsan üzerine düşünürken yalnızca ne kadar özel bir varlık olduğunu değil, ne kadar sorumluluk taşıdığını da hatırlamalıyız.

Akıl bize düşünme imkânı verir; fakat doğru kararlar alabilmek için çaba göstermemiz gerekir. Güç bize hareket alanı sağlar; fakat bu gücü adaletle kullanmak bizim sorumluluğumuzdur. Bilgi bize dünyayı tanıma fırsatı sunar; fakat bilgiyi iyilik için değerlendirmek de önemlidir.

İnsan, dünyadaki diğer canlılarla ve doğayla kurduğu ilişkinin sonuçlarını düşünmelidir. Çevreyi korumak, canlılara zarar vermemek, adaletsizliğe karşı duyarlı olmak ve insanların temel haklarına saygı göstermek, daha yaşanabilir bir dünya için gereklidir.

Yaratılıştaki hikmeti düşünmek, insanı kibirli hâle getirmemelidir. Tam tersine, ona kendi sınırlarını ve sorumluluklarını hatırlatmalıdır.

Çünkü insanın kendisini tanıması, yalnızca hayranlık duyması değil, eksiklerini fark ederek daha iyi bir insan olmaya çalışmasıdır.

Sonuç: Kendine Bak, Düşün ve Şükret

Bazen insanın ihtiyacı olan şey, hayatın karmaşası içinde kısa bir süre durmaktır. Bir nefes almak, gökyüzüne bakmak, kendi bedenini ve düşüncelerini fark etmek, sevdiklerini hatırlamak ve yaşamın anlamı üzerine düşünmek…

İnsan, her gün yaşadığı pek çok olayın arkasındaki ayrıntıları fark etmeyebilir. Fakat dikkatle baktığında bedeninin işleyişini, aklının gücünü, duygularının derinliğini ve doğanın düzenini keşfedebilir.

Benim için insanın yaratılışı üzerine düşünmek, Allah’ın hikmetini anlamaya yönelik bitmeyen bir tefekkür yolculuğudur. Her yeni bilgi, her yeni keşif ve her içten soru, insanın hem kendisini hem de içinde yaşadığı dünyayı daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.

İnsan yalnızca var olduğu için değil; düşünebildiği, öğrenebildiği, sevebildiği, merhamet gösterebildiği ve yaptığı seçimlerle hayatı güzelleştirebildiği için de üzerinde durulması gereken eşsiz bir varlıktır.

Allah’ın hikmetini aramak, yalnızca gökyüzüne bakmak değil, insanın kendi varlığını da anlamaya çalışmasıdır.

Belki de kendimize zaman zaman şu soruyu sormalıyız: Bize verilen hayatın, aklın, sağlığın ve sevme yeteneğinin kıymetini ne kadar biliyoruz?

Çünkü insan, yaratılışı üzerine düşündükçe hayranlık duymayı; hayranlık duydukça şükretmeyi; şükrettikçe de daha iyi, daha adil ve daha merhametli bir insan olmayı öğrenebilir.

- Volkan Büyükkasım